Elbeszélés és éneklés

Ova knjiga, šesta po redu moja zbirka folklorističkih studija, sadrži jedanaest radova; tema većine njih vezana je za mađarski tekstualni folklor, dok se nekoliko radova bavi južnoslovenskim tekstualnim folklorom sa mađarskim vezama. Sve ovde objavljene studije su izbor radova napisanih u poslednjih nekoliko godina, te pružaju uvid u moja najnovija istraživanja i analize. Veća grupa ovih istraživanja odnosi se na pitanja narodne prozne epike, dok se manji deo odnosi na stihovanu narodnu poeziju, odnosno na epsku umetničku i popularnu poeziju.

Prvih šest studija bavi se malo ili uopšte neistraženim pitanjima mađarske (i južnoslovenske) usmene predaje o legendama: u prvoj razmatram istraživanje i novopronađene epike mađarske i južnoslovenske narodne tradicije o dualističkom stvaranju sveta; u drugoj se prvi put istražuje legendarna tradicija o prisilnom ubijanju staraca (gerontocid) kroz tri do sada poznata mađarska epa, zajedno sa međunarodnim vezama njihovih konteksta, pri čemu je jedan tekst do sada bio nepoznat u mađarskoj folkloristici; u trećoj obrađujem jednu grupu („varijante sa balangom“) mađarskih varijanti proznog epskog tipa teksta „Ibikosovi ždralovi“ u svetlu novijih južnih mađarskih i južnoslovenskih fitonimijskih podataka, kao i do sada nepoznate srpske varijante; četvrta studija prvi put sumira legendarnu tradiciju o kosom krstu Mađarske Svete Krune i relevantne podatke javnog mnjenja; u petom radu, na osnovu dva južnoslovenska narodna epa, nudim uvid u novija istraživanja međunarodnih veza Matijine tradicije (dva teksta su do sada bila nepoznata u mađarskim istraživanjima); šesta studija je prvi sveobuhvatni mađarski pregled srpske legendarne tradicije vezane za bekstvo Košuta i Košutove supruge nakon rata za nezavisnost; sedmi tekst se zapravo može smatrati prelazom ka istraživanju pitanja stihovane narodne poezije: tekstualnim primerima narodnog tumačenja govora (glasa) zvona pruža primer mogućnosti komparativnog istraživanja novonastajuće folklorističke oblasti. Citirane južne mađarske, srpske i nemačke tekstualne varijante u radu, kao i zaboravljene ili do sada neprimećene mađarske varijante, mogu podstaći dalja istraživanja ovog obećavajućeg pitanja.

Druga serija studija dotiče se nekih aspekata stihovane narodne, umetničke i popularne poezije: prva studija, na osnovu bogatog istorijskog zbornika narodne poezije, analizira simboličku funkciju (malog) vrta i lale u mađarskoj narodnoj lirici, kao i u nekim baladnim tekstovima i igračkim pesmama; u drugoj studiji, tragajući za značenjem jednog mesta u Zrinijadi, opet sistem znakova mađarske narodne poezije nudi moguće rešenje; treća analiza odnosi se na heroja Sigeta, Nikolu Zrinskog: obrađuje njegove pojave kao epskog heroja u južnoslovenskoj stihovanoj epici, a istovremeno pruža analizu i prvi potpuni mađarski prevod do sada nepoznate hrvatske istorijske pesme iz zapadne Mađarske (zabeležene u 19. veku) za mađarska istraživanja; završna studija obrađuje takođe nepoznatu (ostalu u rukopisu) hrvatsku epsku pesmu iz zapadne Mađarske za mađarska istraživanja, čija je tema zatočeništvo i bekstvo Ferenca II Rakocija. Studiju prati prvi i potpuni mađarski prevod pesme.

Podaci o pisanju, eventualnom izlaganju na konferencijama i objavljivanju studija nalaze se u odgovarajućem poglavlju zbirke. U istom poglavlju dajem i novije podatke vezane za dotično pitanje, koji su mi postali poznati ili na neki način mogu obogatiti našu sliku o problemu. U ovim dopunama i dodacima nalaze se i drugi podaci koji predstavljaju novinu u mađarskim istraživanjima: nove ili nepoznate varijante, dopunski konteksti, dodatna literatura. Čitalac, dakle, može dobiti sveobuhvatan pregled pitanja koja su predmet istraživanja samo zajedničkim proučavanjem tekstova studija i dopuna i dodataka.